تبلیغات
روانشناسی - امید و خوش بینی (Hope and optimism)
چو رود که در مسیر دره می رود رونده باش / امید هیچ معجزی ز مرده نیست زنده باش

نگارش در تاریخ سه شنبه 15 آذر 1390 توسط اکرم: بانوی ماهتاب

تاریخچه

قبل از دهه 70 خوش بینی یک کمبود روانی و نشانه ناپختگی یا ضعف منش تلقی می شد در حالیکه ارزیابی متوازن و بی طرفانه از امیدواری های آینده نشانه ای از سلامت روانی، پختگی و نیرومندی به حساب می آمد. این دیدگاه منفی درباره خوش بینی در آثار ولتر، پورتر و فروید که مذهب را یک خطای ادراکی خوش بینانه می داند به چشم می خورد.

در اواخر دهه 70 روانشناسان شناختی از جمله مارگارت ماتلین و دیوید استانگ اعلام کردند که فرآیندهای تفکر مردم خوش بینانه است چرا که :

 

§       مردم مسایل مثبت را زودتر از مسایل منفی به یاد می آورند.

§       مردم در گفتار و نوشتار از واژه های مثبت بیشتر از واژه های منفی استفاده می کنند.

§       خود را مثبت تر از دیگران ارزیابی می کنند.

§       استثنائا فقط افراد مضطرب و افسرده اند که خود را به شیوه ای واقع بینانه تر و یا بدبینانه تر می بینند.

 

در روانشناسی مثبت درخصوص چگونگی و چرایی دیدگاه مثبت انسان نسبت به خود و جهان 3 سنت پژوهشی وجود دارد که عبارتند از :

1.    خطاهای ادراکی مثبت

2.    خودفریبی ها

3.    خوش بینی

خطاهای ادراکی مثبت (positive illusions)

استاد شلی تیلر هم در کتاب ”خطاهای ادراکی مثبت” اعلام کرد مغز انسان طوری طراحی شده که بجای اندیشیدن به شیوه واقع بینانه یا منفی به شیوه ای مثبت بیاندیشد چرا که :

q مردم خطاهای ادراکی خودافزایی را تجربه می کنند (یعنی خود را بهتر از آن چیزی که هستند ارزیابی می کنند).

q مردم از یک حس غیر واقع بینانه درمورد کنترل شخصی برخوردارند یعنی فکر می کنند می توانند از بدتر شدن کارها جلوگیری کرده آنها را بهبود بخشند اما درمورد چیزهای بد خود را مسٸول نمی دانند.

q یک حس بی اساس خوش بینانه دارند که آینده امید بخش تر از آن چیزی خواهد بود که واقعیت ها می گویند.

انواع خودفریبی :

تیلر اعتقاد دارد که ما برای اداره اطلاعات منفی از انواع راهبردهای خود فریبی استفاده می کنیم که عبارتند از :

1. سازو کارهای دفاعی مثل انکار و واپس رانی

2. خطاهای ادراکی مثبت مثل توجه انتخابی، بی اهمیت شمردن ناتوانی ها، فراموشی مطلوب و حفظ خودانگاره منفی از خود ما را از آسیب این اطلاعات منفی در امان نگاه میدارند.

تیلر اعتقاد دارد این دفاعها ناسازگارانه اند چون واقعیت را تحریف کرده و بخشی از مغز از بخش دیگر آن که واقعیتها انکار شده یا واپس رانده را ”می داند“ منفک می شود.

اما خطاهای ادراکی مثبت خود فریبانه به مردم امکان می دهند تا از اطلاعات منفی درمورد خود آگاه بوده و آن را به نحوی اداره کنند که دید مثبت نسبت به خود را حفظ کنند خطاهای ادراکی سازشی هستند زیرا به افراد امکان می دهند حقیقت را به بهترین ممکن تفسیر کنند.

خوش بینیOptimism))

تعریف : از سازه خوش بینی 2 تعریف ارایه شده است :

1. خوش بینی توسط شی یر و کارور بعنوان یک صفت شخصیتی گسترده مطرح شده است؛ خوش بینی سرشتی یا گرایش و انتظارات خوش بینانه یعنی انتظار کلی مبنی بر اینکه در آینده بیشتر اتفاقهای خوب اتفاق می افتد تا رویدادهای بد.

شی یر و کارور برای ارزیابی خوش بینی سرشتی ” آزمون جهت گیری زندگی ” (Life Orientation Test) را تدوین کرده اند.

2. خوش بینی توسط سلیگمن به عنوان یک سبک تبیینی ساختار یافته تعریف شده است. سبک تبیینی خوش بینانه یعنی نسبت دادن رویدادها یا تجربه های منفی به عوامل و علل ” بیرونی ، گذرا و خاص ”

سازه خوش بینی را بنابر این تعریف می توان با مقیاسهای زیر اندازه گیری کرد :

· پرسشنامه سبک اسنادی (Attributional Style Questionare)

· نسخه کودکان پرسشنامه سبک اسنادی

· تحلیل محتوای تبیین های کلامی (Content Analysis of Verbal Explanations)

· سنجه اسناد رابطه (Relatinship Attributional Measure) برای ارزیابی خوش بینی در ازدواج

· سامانه کد گذاری اسنادی لیدز(Leeds Attributional Coding System ) برای تعیین تبیین خوش بینانه مربوط به روابط زناشویی و خانواده درمانی

همبسته های خوش بینی

q خوش بینی با به تاخیر انداختن رضایتمندی ناشی از منافع گذرا و کوتاه مدت به امید دستیابی به هدفهای بلند مدت نیز رابطه دارد و احتمالا افراد خوش بین ایمان دارند که هدفهای بلند مدت قابل دسترسی اند.

q سبک تبیین بدبینانه با ضعف سلامت جسمانی، افسردگی و خود کش رابطه دارد

q سبک تبیین خوش بینانه با پیشرفت دانشگاهی بهتر ، عملکرد ورزشی مطلوب و سازگاری شغلی و خانوادگی و رضایتمندی زناشویی و تعاملهای مثبت و دراز مدت رابطه دارد.

q خوش بینی همچنین برچگونگی کنار آمدن مردم با فقدان و داغدیدگی تاثیر دارد.

بدین وسیله در فرآیند درمان باید مدل A B C الیس را به مدل A B C D Eدکتر سلیگمن تبدیل کرد. در این مدل Aشاره دارد به رویداد ناگوار و B اشاره دارد به افکار و C اشاره دارد به احساس و هیجان متعاقب افکار و مراحل درمان عبارتند از D یعنی ایجاد تردید نسبت به تبیین های بدبینانه فرد و E یعنی جایگزین کردن این تبیین ها با تبیین های خوش بینانه و نیروبخش.

 

برنامه خوش بینی پن

نمونه ای از برنامه بازسازی اسنادی برای کودکان دبستانی برای تبدیل سبکهای تبیینی بدبینانه به خوش بینانه است که برای پیشگیری از افسردگی تدوین شده است.

این مدل درمانی مبتنی بر رفتار درمانی است و شامل مهارتهای: کنترل تعارض خانوادگی، آموزش ابراز وجود و مذاکره، آموزش مهارتهای حل مساله، آموزش مهارتهای تصمیم گیری، آموزش مهارتهای آرمیدگی و کنار آمدن، برخورد با تعلل و مسامحه وآموزش مهارتهای اجتماعی نیز می شود.

امید (Hope)

امید را که سازه ای بسیار نزدیک به خوش بینی است استاد ریک اسنایدر بعنوان سازه ای شامل 3 مولفه مفهوم سازی کرده است :

1. هدف ارزشمندی که فرد به سمت آن برانگیخته می شود.

2. ادراک توانایی طراحی گذرگاههایی به سوی هدفهای مطلوب به رغم موانع موجود (تفکر گذرگاه)

3. انگیزش برای استفاده از این گذرگاهها و اعتقاد به توانایی خود برای پیگیری اهداف (تفکر عامل)

هر سه این عوامل یعنی ارزشمندی هدف، تفکر در مورد توانایی شخصی و گذرگاههای ممکن به سمت هدفها تحت تاثیر تجارب گذشته فرد به موقعیت فعلی آورده می شود.

مقیاسهای اندازه گیری امید :

1. مقیاسهای خود گزارشی عبارتند از:

§ امید سرشتی بزرگسالان

§ مقیاس امید حالت

§ سنجه های کوتاه خود گزارشی صفت امید و حالت امید برای بزرگسالان

§ مقیاس امید کودکان (برای کودکان دبستانی )

§ مقیاس امید کودکان خردسال ) برای کودکان پیش دبستانی )

2. مقیاسهای مشاهده ای عبارتند از:

§ مقیاس امید سرشتی بزرگسالان

§ مقیاس امید کودکان

§ مقیاس امید کودکان خردسال

§ مقیاس حیطه خاص بزرگسالان (Adult Domain Specific Hope Scale )

همبسته های امید :

§ بین خوش بینی و امید همبستگی مثبت وجود دارد.

§ بین خوش بینی و امید با آسیب روانی فعلی بطور کلی و افسردگی بطور خاص همبستگی منفی وجود دارد.

§ امید و خوش بینی سلامت روانی و جسمانی را که با شاخصهای سلامت خودگزارشی، پاسخ مثبت به مداخله های پزشکی، سلامت ذهنی، خلق مثبت، نیرومندی ایمنی شناختی، کنار آمدن موثر و رفتار ارتقاء دهنده سلامت اندازه گیری می شوند را پیش بینی می کند.

مداخله درمانی : امید درمانی

اسنایدر روش درمانی امید درمانی را مبتنی بر اندیشه های درمان شناختی – رفتاری، درمان راه حل مدار و درمان داستانی یا روایتی تدوین کرده است. هدف این درمان اینست که به بیماران کمک کند تا :

v هدفهای روشنی را فرمول بندی کنند.

v گذرگاههای متعددی را برای رسیدن به آنها بسازند

v خود را برای دنبال کردن هدف برانگیزانند (عامل)

v و موانع را بصورت چالشهایی برای غلبه بر آنها از نو چارچوب بندی کنند.

پایه های عصب – زیستی خوش بینی و امید :

یافته های پژوهشی در زمینه امید و خوش بینی در سه زمینه قابل توجهند :

v بدبینی ، افسردگی و اضطراب

v رفتار خوش بینانه ، هدفمند و برانگیزنده

v رفتار عاطفی خوش بینانه

پایه های عصب زیست شناسی بدبینی

از آنجا که بدبینی مشخصه کلیدی افسردگی و اضطراب است، عصب زیست شناسی این اختلالات نقطه شروع فهم همبسته های زیست شناختی خوش بینی و امید است.

q افسردگی و اضطراب با عملکرد نابهنجار دستگاه لیمبیک بویژه امیگدال و دستگاه پارالیمبیک و قشر پیش پیشانی جانبی است.

q افسردگی همچنین با کمبود برخی انتقال دهنده های عصبی بویژه سروتونین و نورآدرنالین ویا کاهش فعالیت مناطقی از مغز که این نوروترنسمیترها را آزاد می کنند مرتبط است.

q افسردگی همچنین با عملکرد نابهنجار غده صنوبری هیپوتالاموس محور آدرنوکورتیکی رابطه دارد که به بیش تولیدی کورتیزول، کمبود ترشح آندورفین و فرونشانی ایمنی منجر می شود.

q اضطراب نیز با پیوند نابهنجار گابا ارتباط دارد.

درنتیجه احتمالا خوش بینی و امید با بهنجاری این مناطق مغز و کارآمدی تمام این فعالیتها ارتباط دارد.

پایه های عصب - زیست شناسی رفتار هدفمند خوش بینانه

مفهوم سازی اسنایدر از امید بعنوان توانایی برنامه ریزی گذرگاههایی بسوی اهداف مورد نظر برخلاف موانع و برانگیخته شدن برای استفاده از این گذرگاهها، گویای این است که پژوهش درمورد عصب زیست شناسی رفتار برانگیزنده وهدفمند می تواند همبسته های زیست شناختی امید را روشن سازد.

طبق نظر استاد گری مقدار زیادی از رفتار هدفمند را دو مرکز کنترل متعارض در دستگاه عصبی مرکزی اداره می کنند این دو سامانه عبارتند از :

1. دستگاه فعال سازی رفتاری (BAS) این سامانه با نشانه های پاداش فعال شده و رفتار روی آوری را کنترل می کند.

2. دستگاه بازداری رفتاری (BIS) این سامانه با علایم تنبیه فعال می شود و اجتناب نافعال را کنترل می کند.

v به احتمال زیاد BAS برای رفتار خوش بینانه اهمیت اساسی دارد و توسط گذرگاههای دوپامینی مزولیمبیکی و مزوکورتیکی پشتیبانی می شود.

پایه های عصب - زیست شناسی تعامل اجتماعی خوش بینانه

رشته ای دیگر از پژوهشهای مربوط به مطالعه خوش بینی در زنان در بافت روابط اجتماعی بر اکسی توسین و مواد افیونی درونزاد تاکید دارد. احتمالا اکسی توسین فرایند وابستگی بین مادر و نوزاد و اداره فشار روانی از طریق جستجوی حمایت اجتماعی در زنان را تسهیل می کند. اکسی توسین در پاسخ به فشار روانی و حمایت اجتماعی رها می شود و واکنشهای فشار روانی را کاهش داده و تماس خوش بینانه با دیگران را تحریک می کند.




طبقه بندی: مطالب روانشناختی، 

 
 
 

 
.: Professional Themes in SWEET KISS :.
SWEET KISS